Газарзүй

нэгж хичээл боловсруулах заавар

2012 оны 08-р сарын 05 Нийтэлсэн Туул

Нэгж хичээлийн хөтөлбөр боловсруулах арга зүйн тухай асуудалд

Багш бүр зааж буй хичээлээ жил, улирал, сэдэв, нэгж, ээлжит хичээлийн  хөтөлбөрөөр төлөвлөх учиртай. Энэ нь цагийн багтаамжаар баримжаалан, ээлжит хичээл /40-80 минут/ нэгж хичээл /5-8 цаг/, бүлэг сэдэв /10-25 цаг/, улирлынх-/улиралд заах цагийн тоогоор/, жилийнх /жилд заах бүх цагаар/ гэж төлөвлөж байгаа хэрэг юм.  Энд багш бүрийг 5 хөтөлбөр хий гэж  байгаа хэрэг огт биш, тухайн хичээлийнхээ зорилго, онцлог, агуулгын хүрээ, заах арга зэрэгтэй уялдуулан багш

жилийн, 

улирлын  /сэдвийн/

нэгж хичээлийн / дотроо ээлжит хичээлийн хөтөлбөрийг багтаасан / гэсэн үндсэн гурван төлөвлөлтийг заавал хийх нь зөв.

1.Хичээлийн нэр

2.Хамрах хүрээ

3.Хүлээгдэж буй ерөнхий үр дүн  /зорилго/

4.Хүлээгдэж буй тодорхой үр дүн  /зорилт/

5.Агуулгын тогтолцооны бүрэлдэхүүн хэсэг /залгамж холбоо/

6.Нэгж хичээлийн цагийн хуваарилалт

7.Арга зүй /ерөнхий ба тодорхой/

8. Хэрэглэгдэхүүн / ерөнхий ба тодорхой/

9.Үнэлгээ /рубрик/ гэсэн  хэсгүүдтэй байж болох жишээтэй.

РУБРИК-Сүүлийн үеийн хөтөлбөр зөвлөмжүүдэд энэ талаар дурдах нь их болжээ.

Юуны тухай хэр зэрэг мэдэж байгааг илрүүлэх жишиг шалгуур гэж ойлгож болно.

Одоо ээлжит ба нэгж хичээлийн хөтөлбөрийн талаар тодруулах

Хүн төрөлхтний буй болгосон туршлагыг дараа үедээ өвлүүлэх, хүнээр хүн хийх, хүнийг хөгжүүлэх, төлөвшүүлэх, гэгээрүүлэх үндсэн хэлбэр бол ХИЧЭЭЛ МӨН гэж тодорхойлж болно. Тодорхой зорилт, зорилго, агуулга, арга зүй, үнэлгээ бүхий багш суралцагчийн бүтээлч хамтын үйл ажиллагааг хичээл гэнэ гэж ч тодорхойлж болно шүү дээ.

Хичээлийн явц. Аливаа үйл ажиллагаа эхлэх /орц/ үргэлжлэх /явц/ дуусах үе /гарц/ шаттай. Хичээл ч мөн адил. 35-40 минут үргэлжилнэ. Эл хугацаа хүүхдийг сайн хүн болгоход, хүүхдийн хөгжил төлөвшилд бодит нөлөө үзүүлэхүйц байх учиртай.

40-80 минутын хугацаанд судлах агуулгыг  эрэмбэлсэн, багш шавийн хамтын дэгт үйл ажиллагааг ээлжит хичээл гэж ойлгож болно. Энэ нь нэгж хичээлийн хөтөлбөрт багтдаг гэж хэлж болно. Дэгт үйл ажиллагаа гэж онцлон тэмдэглэж байна. Дэг журам алдагдваас үйл ажиллагааны учир утга бас алдагдмуй.

Хичээлээ яаж эхлэх вэ? Ямар ямар үйл ажиллагааг хэд хичнээн минут хийлгэх вэ?  энэ бол явц, зохион байгуулалт, дэгийн тухай асуудал харин түүнийгээ хэрхэн яаж зохион байгуулах вэ? суралцагчаа идэвхжүүлэх ямар ямар арга хэрэглэх вэ? гээд бодохоор арга зүйтэй холбогдоод ирэхийг хэлэх нь илүүц байж магад, гэхдээ хүн хэлэхээс нааш гэдэг шүү дээ. Өөрийнхөө чадварт тулгуурлан хичээлээ заана, ямар ямар хэрэглэгдэхүүн ашиглах вэ? гэдэг нь өөрийн нөөцөө хэрхэн ашиглах, зарцуулах вэ? гэдгтэй холбогдоно.

Багшийн багш болох гэж байгаа, багш болсон, хүүхдэдээ хүндлэгдэх, адлагдах эсэх нь энэхүү энэ бүгдээс хамааралтай учир анхаарлаа гол тавихын учир тэр.

Шавь нь багшийнхаа сэтгэлд, багш нь шавийнхаа санаанд уусан нэгэн цул болж нэгэн их үйлсийн төлөө хамтран зүтгэх тэр цагт л /сайн хичээл сайхан хичээл/ сайн хүмүүн төлөвшинө. Эндээс л хичээл сургалтын чанар үр өгөөж харагдах буй за.

Багш хичээлээ заадаг байдлаасаа “татгалзаж” тухайн судлагдахууныг хүүхдээр бүтээлгэх “жорд” суралцах нь багшийн үүрэг.

Энэ үед багшийн зохион байгуулагч, чиглүүлэгч, холбогч, хөтлөгч, зааварлагч, удирдамжаар хангагч, үнэлэгч, үлгэрлэгч /зааварлагч, сонсогч, хүндэтгэл шаардлагыг хослуулагч, манлайлагч, тэвчээртэн/  байх чанар, үүрэг илүү тод илрэх учиртай.

Энэ үед суралцагчийн бие даах, бүтээх, хамтран ажиллах, шинийг сэдэх, эрэл хайгуул хийх, өөрөөр сэтгэх,  өөртөө итгэх, харилцааны эерэг  чанарууд төлөвшинө.

Эл нандин чанаруудыг бүрдүүлэх үйл ажиллагааг мөн л хичээл хэмээн ойлгож болно. Таны зааж байгаа хичээлд дээрх чанарууд байна уу? Цөөн үү? Олон уу? Өдрөөс өдөрт, жилээс жилд олон болоод л байваас Та багш, сайн багш  болж байгаагийн шинж.

Нэгж хичээлийн тухай сүүлийн үед их яригдах боллоо. Хичээлийн хөтөлбөрийг ч нэгж хичээлийнх байдлаар боловсруулах нь моод, шаардлага боллоо. Нэгж хичээлийн хөтөлбөр хийнэ гэдэг нь 5-8 цагт судлах сэдвийг  иж бүрнээр боловсруулах үйл ажиллагаа юм.

Жишээ болгож хэд гурван үлгэр үзүүлье!

Батлав . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Нэгж хичээлийн үлгэрчилсэн хөтөлбөр:

Нэгж хичээлийн сэдэв .   .           .           .           .           .           .           .           .

Нэгж хичээлийн сэдвийн хүлээгдэж буй үр дүн / тухайн сэдвийг зааж дууссаны дараах үр дүнг ерөнхийлөн нэг өгүүлбэрээр илэрхийлнэ/

Зорилт

Агуулга

Мэдлэг /судлагдахуун

Чадвар /ур ухаан/

Агуулгыг дээрх байдлаар төлөвлөхөөс гадна  цогц чадамжинд тулгуурлан дараах хүснэгтээр илэрхийлсэн ч болно.

k-1 /мэдлэг/ онол-бүтээвэр, үг, өгүүлбэр, эх

шинэ мэдлэг ойлголт

k-2 /бүтээхүй/ хувиргах, сонгох, найруулах, харьцаа зүй тогтлыг тайлбарлах, мэдсэндээ тулгуурлан хийж бүтээх

k-3 /оршихуй/  өөрийгөө нээх, илэрхийлэх, бусдын сонсох, хүндэтгэх, өөрийн болон бусдын өмнө хариуцлага хүлээх

k-4 /нийгэмшихүй/ бусадтай санаа бодлоо солилцох, зохицох, хамтын шийдэлд хүрэх

Арга зүй:  Нэгж хичээлийн цагийн хуваарилалт

Ээлжит хичээлийн дугаар

Сэдэв

цаг

мэдлэг

чадвар

хэрэглээ


80 мин


80 мин


80 мин


80 мин

Үүний дараагийн үйл ажиллагаа бол ээлжит хичээлээ 80 минутаар төлөвлөх явдал юм. Үүний тулд багш хичээл тус бүрийн /хэлбэр / төрлийг өөрөөр хэлбэл энэ хичээл

Шинэ материал судлах хичээл

Чадвар дадал бий болгох хичээл

Бататгал буюу хэрэглээ болгох хичээл

Баяжуулан системчлэх хичээл

Хяналт шалгалтын хичээл

Анализ хичээл

Нэгдмэл зорилго бүхий хичээл үү? гэдгийг тогтоож  тухайн хичээлийн  бүрэлдэхүүн хэсэг буюу үе шат бүрийн хугацаа,   багш, сурагчийн үйл ажиллагааны чиглэлийг нарийвчлан бичнэ. Ялангуяа 10 хүртэл жил ажилласан багш энэ төлөвлөлтийг маш дэлгэрэнгүй /нэгээс доошгүй а-4 цаасан дээр/  хийх учиртай. Сүүлийн үед ийм хөтөлбөрөө цахим хэлбэрээр боловсруулах байдал дэлгэрч байгааг санууштай.

Жишээ нь:  Таны заах хичээл шинэ мэдлэг олгох хичээл байлаа гэвэл нэгж хичээлийн хөтөлбөр дэх ээлжит  хичээлээ нэгж хичээлийн дээрх цагийн хуваарилалттай уялдуулан дараах байдлаар төлөвлөж болохыг үлгэрчлэн үзүүлье.

Хичээлийн сэдэв:

Заах анги бүлэг . . . . . . . . . .            огноо . . . . . . . .

Зорилго: .      .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           ..          .           .           .            .           .           .           .           .           .           .           .           .

Зорилт:.         .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .            .           .           .           .           .           .           .           .           .

.           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .

.           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .

Арга, аргын хослолууд:.    .           .           .           .           .           .           .           .           .

.     .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .

Сургалтын эх, хэрэглэгдэхүүн /үзүүлэн, таниулах материал, цахим технологи г/м /

.           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .

.           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .

Хичээлийн явц /ерөнхий/

Хичээлийн үе шат

Хуга-цаа

Багшийн үйл ажиллагаа

Сурагчийн үйл ажиллагаа

Багшийн анхаарах зүйл

Сэдэл үүсгэх

5 мин


10 мин

Өмнөхийг сэргээх

15  мин

Шинэ мэдлэг олгох

20 мин

Бататгах, бие даасан үйл ажиллагаа

25 мин

Гэрийн даалгавар

5 мин

Хичээлийн тухай  өөрийн үнэлгээ

Хичээлийн үнэлгээ /зур/          Маш сайн      сайн          хангалттай    хангалтгүй

Юу нь хамгийн сайн болсон         .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .            .           .           .           .           .           .           .           .           .

Юунд илүү анхаарах вэ?  .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .            .           .           .           .           .           .           .           .           .

Мэдлэг чадвар дадлыг  бататгах хичээл байваас

Хичээлийн сэдэв:

Заах анги бүлэг . . . . . . . . . .            огноо . . . . . . . .

Зорилго: .      .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           ..          .           .           .            .           .           .           .           .           .           .           .           .

Зорилт:.         .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .            .           .           .           .           .           .           .           .           .

.           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .

.           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .

Арга, аргын хослолууд:.    .           .           .           .           .           .           .           .           .

.     .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .

Сургалтын эх, хэрэглэгдэхүүн /үзүүлэн, таниулах материал, цахим технологи г/м /

.           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .

.           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .

Хичээлийн явц

Хичээлийн үе шат

Хуга-цаа

Багшийн үйл ажиллагаа

Сурагчийн үйл ажиллагаа

Багшийн анхаарах зүйл

Сэдэл үүсгэх

5 мин

Гэрийн даалгавар шалгах

10 мин

Мэдлэг чадвар, дадлыг сэргээх,

15

мин

Мэдлэг чадвар, дадлыг бататгах

40 мин

Ярицлага дүгнэлт

8 мин

Гэрийн даалгавар

2 мин

Хичээлийн тухай  өөрийн үнэлгээ

Хичээлийн үнэлгээ /зур/          Маш сайн      сайн          хангалттай    хангалтгүй

Юу нь хамгийн сайн болсон         .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .            .           .           .           .           .           .           .           .           .

Юунд илүү анхаарах вэ?  .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .            .           .           .           .           .           .           .           .           .

Хэрэв мэдлэг, чадвар дадлыг шалгах хичээл бол

Хичээлийн сэдэв:

Заах анги бүлэг . . . . . . . . . .            огноо . . . . . . . .

Зорилго: .      .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           ..          .           .           .            .           .           .           .           .           .           .           .           .

Зорилт:.         .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .            .           .           .           .           .           .           .           .           .

.           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .

.           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .

Шалгах хэлбэр, хугацаа /ам,  бичиг, сорил, дасгал даалгавар г/м ашиглан хэрхэн, ямар хугацаанд зохион байгуулах г/м         .           .           .           .           .           .           .           .

.     .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .

бичиж сорил, сэдэв, дүгнэх журам /рубрик/-ийг хавсаргасан байх жишээтэй.

Ээлжит хичээлийн төлөвлөлт бүрийн эцэст “Хичээлийн тухай  өөрийн үнэлгээ”

гэсэн булан байх бөгөөд багш хичээлээ заагаад товч хөтлөх ба энэ нь таны хожмын үйл ажиллагаанд тустайг ухаараасай.

Хичээлийн тухай  өөрийн үнэлгээний загвар нь

Хичээлийн үнэлгээ /зур/          Маш сайн      сайн          хангалттай    хангалтгүй

Юу нь хамгийн сайн болсон         .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .            .           .           .           .           .           .           .           .           .

Юунд илүү анхаарах вэ?  .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .           .            .           .           .           .           .           .           .           .           .

Мөн хичээлийн үе шатыг хичээлийн элемент бүрээр, тухайн хичээлийн бүтэц хэлбэрээр, мэдлэг эзэмшилтийн 4 түвшингээр гэх мэт тодорхойлон гаргаж болох бөгөөд гацхүү багш үүнд бүтээлчээр хандах учиртай.

Хөтөлбөр нь математик, монгол хэл, уран зохиол, монгол бичиг, биеийн тамир, хөгжим бүжгийнх үү? гэдгээсээ, мөн тухайн сэдвээсээ, хүүхдийнхээ анги насны онцлог, мэдлэгийн түвшингээсээ хамаарч өөр өөр хэв загвартай байхыг үгүйсгэх учиргүй бөгөөд миний үлгэрчилсэн гээд байгаагийн учир утга оршино.

Хэн нэгнийхийг хуулах, дагаж дууриах нь чухал биш, зааж буй сэдвээ заалгаж буй хүүхэддээ хэрхэн яаж, мэдлэг, чадвар, дадал болгох вэ?  Үүний тулд юуг? /агуулга/ хэзээ? хэрхэн, яаж? /арга зүй/ эзэмшүүлэх, хэнийг хэн болгох вэ? /төлөвшил/ гэдэг нь л чухал шүү дээ. Энэ бол хичээлийн орц-явц-гарцын тухай асуудал. Энэ бол хичээлээ бүтээлчээр  төлөвлөх тухай л асуудал шүү дээ.

Одоо Таны боловсруулсан хөтөлбөр хөтөлбөр болж уу? гэдэг талаар хэдэн санаа хэлье.

Нэгж хичээлд тавигдах шаардлагуудыг  Та ажиглаад өөрийн тань боловсруулсан хөтөлбөр хөтөлбөр болж уу? гэдэг талаар дүгнэлт хийгээрэй. Бүр рубрик гаргаж байгаад ерөнхий үнэлгээ гаргаж ч болно доо, Тийм ээ? Шаардлагуудыг бүлэглээд цөөрүүлэх, санаагаар нь задлаад олшруулах эсэх нь таны тааллаар болох буй за.

Нэгж хичээлд тавигдах шаардлага 

Хүлээгдэж буй ерөнхий үр дүнг стандарт, агуулгын хүрээтэй нийцүүлэн зөв тодорхойлсон уу?

Зорилтыг цогц чадамжийн дагуу тодорхойлсон эсэх

Агуулгаа бүрэн эзэмшүүлэх арга зүйн сонголт хэр болсон

Эл агуулгаа эзэмшүүлэхдээ өмнөх мэдлэг чадварт суурилсан эсэх

Тухайн хөтөлбөр чинь ээлжит хичээлүүдийнхээ бүтэц хэлбэрт нийцсэн эсэх

Хүлээгдэж буй ерөнхий ба тодорхой үр дүнд хүрэх боломж бүхий дасгал даалгавар, сургалтын хэрэглэгдэхүүнтэй эсэх

Хичээлийн үе шатуудыг цагаар хуваарилсан нь хүүхдийн анги насны онцлог, хэрэгцээ шаардлагад тохирсон эсэх

Сургалтанд мэдээллийн технологийг хүртээмжтэй ашигласан байдал

Сэтгэл зүй, жендэр, эрүүл ахуй, аюулгүй ажиллагааны шаардлага хангасан эсэх

Сурагчийн хөгжил төлөвшлийг илрүүлэх үнэлгээний тохиромжтой хэлбэрийг сонгосон эсэх

Өөрийн үнэлгээний хэсгийг хөтөлсөн эсэх талаараа анаализ хийж юуг ямар хэсгийг, хэрхэн сайжруулах талаар өөрөө өөртэйгээ, мэргэжил зорилго нэгтнүүдтэйгээ саналаа хуваалцаж улам сайжруулж төгс боллоо гэснээ нийтийн хүртээл болгох талаар санаж сэрээсэй гэсэндээ үүнийг бичлээ. Саналаа ирүүлээрэй.

Сургалтын хөтөлбөрийн бүтцэд орох  нэр томьёоны зарим тайлбарыг хавсаргаж байна. Та дэлгэрүүлээрэй.

Агуулга: Сургалтын  бүрэлдэхүүн хэсгүүд болох мэдлэг, чадвар хэрэглээг тодорхойлсон агуулгын тогтолцоо

Хүлээгдэж буй ерөнхий ба тодорхой үр дүн: Суралцах үйл ажиллагаанаас үүсэн хүүхдийн хөгжил төлөвшилд гарах ойрын болоод хэтийн  үр дүн

Мэдлэг: Ухагдахуун, ойлголт. Нотлогдсон баримт.

Чадвар: Мэдлэг нь үйл ажиллагааны нь мөрдлөг болсон хэлбэр.  Асуудал шийдвэрлэхдээ эзэмшсэн мэдлэгээ хэрэглэх дадал, туршлагын үзүүлэлт гэсэн үг. /Ажиглах, ярилцах, зурж бичих, унших, бодох, сэтгэх,  хийж бүтээх, засаж сайжруулах, эрэл хайгуул бүтээх, найруулах, зохиох, турших, ялгах, ангилах, бүлэглэх, нөхөх, хувиргал хийх, жишээ баримтаар баяжуулах,  түүвэрлэх, харьцуулах, нэгтгэн дүгнэх үйл ажиллагаа чухал үүрэгтэй.

Хэрэглээ: Сурсан мэдсэнээ амьдрал ахуйдаа бүтээлчээр хэрэглэх үйл ажиллагааы цогц.

Үнэлгээ: Хүлээгдэж байгаа үр дүн ямар хэмжээнд хүрснийг илрүүлэх шалгуур, загвар, сорил, үйл ажиллагаа

Үндэсний Газарзүйн сувагийн шилдэг зургууд

2012 оны 06-р сарын 24 Нийтэлсэн Туул

Best Wallpapers of 2009 : National Geography






















Газарзүйн шинэ нээлт ба Шинэ Европ

2012 оны 06-р сарын 24 Нийтэлсэн Туул

XVI-р зууны европ бол ямар нэг эрт цагийн Грек, Ромын илэрхийлэл биш харин ч бүхий л талаараа шинэчлэгдэж байгаа цоо шинэ дүр төрхтэй болсон европ байлаа. Тухайн цаг үед европын бүхий л улс орнууд амирлангуй дүр төрхөө гээж явцуу хязгаарлагдмал байдлаас мултран гарахын төлөө шаргуу тэмүүлж байв. Европ олон зуун жилийн турш феодалын уламжлалт хамжлагт ёсны нийгэм-эдийн зас­гийн бүтцийн хүлээсэнд баригдаж энэхүү нөхцөл байдал нь европыг өсөж хөгжиж дэвжихэд ихээхэн саад тотгор учруулж байв. Гэвч шинэ европ хараагаа сунгаж түгжигдмэл явцуу ертөнцөөсөө цааш ахиж, үйл явцыг дэлхий дахины дэвжээгээр бодож сэтгэх болжээ. Европ тэгж бодож, санаж, сэтгэх болсон гол шалтгаан нь улс төр, нийгэм, соёлын хэд хэдэн томоохон өөрчлөлтүүд гарсантай холбоотой.
  Сэргэн мандалт, шинэтгэл, хувьс­гал гэсэн тэр үеийн гурван том хөдөлгөөнийг түүхчид ихэвчлэн онцлон авч үздэг. Сэргэн мандалт буюу “Ренесс анс” нь мэдлэг дахин сэргэж, европын орнуудын урлаг, шинжлэх ухаан, утга зохиол, хэлний хөгжилд үсрэнгүй дэвшилт хийсэн явдал байв. Энэ цаг үед л “ренесс анс” буюу сэргэн мандалт нь өнөөгийн европын соёлын дүр төрхийг бий болгон бүрэлдүүлж үрийг нь тарьжээ. Шинэтгэл буюу “реформация” гэдэг нь ромын сүм хийдийн эсрэг гарсан бослого байв. Тэр нь сүм хийдийн хээл хахуулийг эсэргүүцсэн ард түмний бослого байв. Мөн ноёрхлоо тогтоохыг санаарх­сан папуудыг эсэргүүцсэн европын санваартны бослого байв. Энэ нь сүм хийдийг дотроос нь шинэтгэх гэсэн оролдлого байв. Хувьсгал гэдэг нь хаад, эздэд хяналт тогтоож, тэдний эрх мэд­лийг хязгаарлах зорилт бүхий хөрөн­гөтний улс төрийн тэмцэл байв.
   Мөн шинэ төрсөн европт XVIII зууны дунд үед гурван их хувьсгал хийгдсэн бөгөөд энэ гурван хувьсгал нь сүр далайцаараа, агуулгаараа, европын хөгжлийг түргэтгэснээрээ европт гарсан бусад үйл явдлуудаас давж гарсан агуу үйл явдал байв. Тэр бол шинж чанараараа гурван өөр улс төрийн, аж үйлдвэрийн, нийгмийн хувьсгал байлаа. Улс төрийн хувьсгал нь Америкт болжээ. Энэ хувьсгал нь америк тивд байсан английн колониудын бослого бөгөөд бослогын үрээр шинэ тусгаар тогтносон бүгд найрамдах улс болох Америкийн нэгдсэн улс байгуулагдсан нь өнөөгийн хүчирхэг улс болон хувирчээ. Англид эхэлсэн аж үйлдвэрийн хувьсгал өрнөд европын орнуудыг нийтэд нь хамарч, улмаар бусад нутаг оронд дэлгэрчээ. Энэ бол тайван хувьсгал. Гэвч дэлхий дахинд аль ч үйл явдлаас илүү их нөлөө үзүүлснээрээ ач холбогдол өндөртэй хувьсгал байв. Энэ нь уурын машин, аварга машинуудыг бий болгож эцсийн эцэст бид бүхнийг хүрээлэн байгаа өнөөгийн тоо томшгүй хэрэглэгдэж буй техник технологийн хөгжил дэвшлийн үндэс суурь нь болжээ. Нийгмийн хувьсгал гэгч нь хэмжээгүй эрхт хаант ёс төдийгүй, тоо томшгүй илүү их эрх дарх эдлэх явдлыг эцэс болгож, шинэ ангиудыг тэргүүн эгнээнд гаргаж ирсэн Францын Их хувьсгал байв. Энэ нийгмийн хувьсгалаас дэлхий дахины үзэл санааны тэнхлэгийн хоёр туйл болж байсан коммунизм, ардчилсан үзэл санаа хоёул үүсэн гарсан байх жишээтэй.
   Дундад зууны үеийн европт гарсан өөр нэг онцлог чухал үйл явдал бол яах аргагүй хүн төрлөхтний түүхэнд газар зүйн их нээлтүүд гэж нэрлэгдсэн шинжлэх ухааны, улс төрийн, эдийн засгийн ач холбогдолтой далай тэнгис, хуурай замын их аялалууд орж байлаа. Газар зүйн их нээлт нь бидний дээр дурдсан европын их амжилт, өөрчлөлтүүдийн үндэс суурь болж дэлхийн тавцанд шинэ өнгө төрхтэй европ өсөж өндийх тэр агшинг бий болгож чаджээ. Дэлхий бөөрөнхий, дэлхий нарыг тойрч байдаг гэдгийг өнөөгийн дунд сургуулийн сурагч бүхэн мэдэх билээ. Гэвч дундад зуунд энэ нь хүн бүхний мэддэг зүйл биш, харин ч энэ тухай толгойдоо боддог хүн сүм хийдтэй мөргөлдөхөд хүрдэг байв. Сүм хийдээс хичнээн айлаа ч гэсэн хүмүүс дэлхий бөөрөнхий гэдэгт улам бүр итгэж хэрэв дэлхий бөөрөнхий юм бол өрнө зүг яваад байхад Хятад, Энэтхэгт хүрч болно гэж зарим нь бодох болжээ. Нөгөө зарим нь Африкийг тойрон Энэтхэгт хүрэхээр аялаж эхэлжээ. Тэр үед Суэцийн суваг гэж байгаагүй, хөлөг онгоц Газрын дундад тэнгисээс Улаан тэнгис рүү орж чаддаггүй байсныг бүү мартаарай. Ачаа барааг хуурай замаар тээвэрлэж, газрын дундад тэнгисээс Улаан тэнгис хүртэл тэмээн хөсгөөр тээвэрлэдэг байсан байж магад. Тэгээд тэндээс өөр хөлөг онгоцоор тээдэг байж.
   Дорно дахины үлгэрийн мэт хэмжээлшгүй их эд баялаг шинэ өнгө төрхтэй өсөн өндийж буй европын хорхойг хүргэн, шунал тачаалын сэтгэлийг урин дуудсаар байлаа. Тэрхүү хүслийн чандмань эрдэнийг эзэмшихээр Испани, Португал улсууд анхны далайн шинэ замыг нээхээр аялж эхэлжээ.
  Португалийн далайн эргийн Синиш хэмээх жижиг хотод төрсөн хожмоо европоос Энэтхэг хүрэх далайн замыг нээсэн Португалийн далайчин Васко да Гама 1497.7.8 нд нийслэл Лиссабон хотоос дөрвөн онгоцтой Энэтхэг орохоор аялалд гарчээ. 1498.5.20 нд тухайн үедээ Энэтхэг-Арабын худалдааны төв байсан Калькута хотын ойролцоох Малабарын эрэгт хүрэлцэн очжээ. Васко да Гамагийн энэхүү аялал европоос Энэтхэг хүрэх далайн замыг нээснээр дэлхийн улс түмний чухал үе шат болжээ. Гэвч европчуудаас Африкт явуулсан далайн эзлэн түрэмгийлэх бодлогын бас нэг эхлэл болсон билээ. Өөрөөр хэлбэл шинэ тутам хөгжиж байсан хөрөнгөтнүүдэд улс орныг колоничлох нөхцөл буй болгосон юм. Тийнхүү Энэтхэгт хүрэх замыг хайн олох уралдаанд Португаличууд түрүүлсэн ажээ. Гэвч тэр үед бас дэлхийн өөр өнцөгт том үйл явдал болж түүний үр шимийг Испани орон ашиглаж чадсан байна.
   1492 оны зун 90 хүнтэй баг бүрдүүлсэн гурван хөлөг онгоцоор Италийн Генуя хотын нэхмэлчний хүү Христофор Колумбаар удир­дуул­сан экспедиц Япон, Энэтхэг хүрэх зорилготойгоор олон сар үргэлжилсэн далайн аялалд гар­чээ. Христофор Колумб дэлхий бөөрөнхий гэдэгт итгэн өрнө зүгийг барин олон сар явсаны эцэст Багамын арлуудад хүрч цааш аялсаар төв Америкийн эргийн ойролцоох өнөөгийн Куба арлыг нээж улмаар 12 сард Эспаньолын /Гаитийн/ баруун эрэгт хүрчээ. Тэрээр цааш цаашдаа үргэлжлүүлсэн хэд хэдэн удаагийн экспедицийн аялалаараа америк тивийн далайн эргийн нэлээд газар нутгийг нээсэн юм. Харамсалтай нь Х.Колумб шинэ тив нээснээ мэдсэнгүйгээр үл барам өөрийгөө Энэтхэгт очлоо л гэж эндүүрч байжээ. 1501-1502 онд хийсэн аялалаараа Италийн Америго Веспуччи Х.Колумбийн нээсэн их газар бол Ази биш харин шинэ тив болохыг тодорхойлсон юм. Христофор Колумбийн нээлтүүд нь дундад зууны үеийн газарзүйн ойлголтыг өөрчлөөд зогсоогүй газарзүйн шинжлэх ухаан үүсэхэд хүргэсэн юм.
   Х.Колумб, Васко да Гама нарын далайн аялалын шинэ зам нээсэн тухай мэдээ дорно, өрнөөс ирэх тусам европынхон улам ч их сэтгэл догдолжээ. 1519.9.20 нд Португалийн далайчин Васко да Гамын зоригт аялалыг шүтэн бишрэгч Фернан Магальянш Магеллан Испанийн өмнөд эргээс 265 хүн, таван хөлөг онгоцтойгоор бүхэл бүтэн гурван жил үргэлжилсэн дэлхийг тойрох зорилготой холын аялалдаа гарчээ. Тэрээр усан бороо, далайн хүчтэй шуургатай тэмцэлдсээр гурван сарын дараа өмнөд Америкийн Бразилийн эрэгт хүрч 1520.11 сарын сүүлчээр Атлантын далайгаас Магелланы хоолойгоор дамжин Номхон далайд орж 1521 онд азийн зүүн өмнөд арлуудад хүрснээ мэдээд тэдгээр арлыг Испани улсад дагаар орохыг шаардаж заримыг нь зөвшөөрүүлээд Мактан арлынхантай тулалдаж яваад хүчин мөхөсдөж, амиа алджээ. Дарга ахмадуудаа алдаж цөөрсөн жуулчид муудсан нэг хөлгөө шатааж, хоёр хөлөгтөө тэр үед европ дахинд асар их үнэ хүрч байсан халуун ногоо, гаа, эмийн ургамал ачаад нэг нь ирсэн замаараа, нөгөө нь африкийг тойрч явахаар хоёр тийш салжээ. Ингээд Хаун Севастьян Эльканогоор удирдуулсан “Виктори” хөлгийнхөн 1522.9.6 нд Испанидаа 18-хан хүнтэй эгэж иржээ. Ингэж гурван жил үргэлжилсэн энэ жуулчлал нь Ази, Америк тивийн хооронд орших Номхон далай, бусад олон газар нутаг, арлыг нээж, дэлхийг анх бөмбөрцөг хэлбэртэйг болон газрын гадаргын ихэнхийг ус бүрхэж байдгийг баталж өгсөн юм. Магелланыг дэлхий тойрон аялж явах үед Колумбын нээсэн шинэ тивд Испаний цэргийн жанжин Кортес 1519 онд Мехико хотод давшин орж Ацтекуудын эзэнт улсыг эзлэн авч, 1530 онд өөр нэг Писарро гэгч жанжин өмнөд Америк дахь Инкүүдийн эзэнт улсыг эзлэсэн байна. Аугаа их судлаачид, анх зам нээгчдийн явсан тэр нутгийн зүг олз омог хайж баяжих гэсэн тэрсүүд этгээдүүд тэмүүлэх болж, Ацтек, Майяа, Инкүүдийн үлгэр домог мэт баялаг, америк тивийн ариун бумбын орон болсон алдарт Эльдародогийн домог бүх хүний шуналын сэтгэлийг гижигдэж байв. Перу ба Мексикээс Испани руу алт, мөнгө тасралтгүй цувах болж асар их үнэт металл урсан орж ирэх болсноор европ хагартлаа баяжиж Испанийг европын хамгийн хүчирхэг гүрэн болгосон юм. Алт, мөнгө европын бусад оронд ч цутган орж ирж, Португал, Испанийн олсон амжилтад бусад орон ялангуяа Франц, Англи, Голланд, умард Германы хотууд асар их шимтэн шохоорхох болжээ. Европ тив газар зүйн их нээлтээр ихээхэн хэмжээний алт, мөнгө, капиталыг өөртөө хуримт­луулж, боолын, халуун ногооны худалдаанаас асар их ашиг олж, колончлогдсон бүс нутгуудаас хямд өртөгтэй, ашиг унац ихтэй баялгийг хуримтлуулж чадсан нь энэ тивийн улс орнуудыг дэлхийн тавцанд тэргүүлэгч эгнээнд гаргаж чадсан байна. Европын улс орнууд эдгээр баялагийн багагүй хэсгийг шинжлэх ухаанд зарцуулж механик, техник, технологийн олон нээлтийг хүн төрлахтний өмнө хийхэд хүрсэн бөгөөд эдгээрийг эдийн засгийн салбарт үр ашигтайгаар ашиглаж чадсан байна.
   XVII-XVIII зуунд газар зүйн нээл­түүд үргэлжилж 1606 онд Голландын В.Янсзон Австрали тивийн Кейп-Йоркын баруун эрэгт, 1642 онд А.Тасман Тасманы аралд хүрчээ. Бусад эргүүдийг XVII зуунд мөн Голландын далайчид нээжээ. Ийм учир тэр үед Австралийг “Шинэ Голланд” гэж нэрлэж байв. Английн далайчин Жеймс Кук дэлхийг тойрох аяллынхаа явцад Австрали тивийн тухай нэлээд мэдээллийг Англид авчиржээ. Удалгүй 1798 онд Английн жуулчин М.Флиндерс гурван удаагийн хайгуулаар Австралийн бараг бүх нутгаар явж , “Өмнөд эх газар” буюу Австрали гэж нэрлэв. Ийнхүү Австралийг анх Голландчууд нээж, харин Англи колончилж эхэлсэн байна. XVIII зууны үеэс Английн колончлогчид Австралид нүүдэллэн ирж үржил шим сайтай газруудыг эзэмшин, хонин сүргийн бэлчээрийн нутаг болгожээ. Харин Африк тивийн хувьд газар зүйн их нээлтээс хойш хамгийн дорвитой судалгааг 1843 онд Английн эрдэм­тэн Д.Ливингстон гучин жилийн хайгуул судалгаагаар Төв ба Өмнөд Африкийг газар зүйн талаар нээн тодорхойлжээ. Тэрээр 1849 онд Калахарын элсэн цөлийг туулан европчууд хэзээ ч хүрч байгаагүй нутаг болох Нгам нуурт хүрчээ. Хоёр жилийн дараа Конго, Замбези мөрний усны хагалбар газрыг тодорхойлж, 1855 онд бидний сайн мэдэх дэлхийн хамгийн том хүрхрээ болох Викторийн хүрхрээг нээжээ. 1858 онд Д.Ливингстон Төв болон зүүн Африкаар аялахдаа Ширва, Ньяс нуурыг нээжээ. Д.Ливингстоны газар зүйн нээлтүүд нь Английн колончлогчид Африк руу нэвтрэх замын эхлэлийг тавьсан бөгөөд К.Марксын тодорхойлсноор Африк нь “хар арьстныг авлах дархан газар“ болж хувирсан юм. 1850 онд Замбези мөрний эх хүрч тэнд боолын худалдаачид хар арьстнуудыг хэрхэн авлаж олзолдгийг анх удаа нүдээрээ үзсэн тухайгаа Д,Ливингстон өөрийн тэмдэглэлдээ бичсэн байдаг. Венецийн худалдаачны хүү Мар­ко Поло, Фернан Магальянш Магел­ланаас хойш Шамбалын орныг өөртөө нуусан гэгдэх учир битүүлэг Ази тивийг хамгийн өргөн бүрэлдэхүүнтэйгээр оросын судлаачид судалсан бөгөөд эдгээрийн дотор П. Семёнов-Тянь-Шаньский, Н.Пржевальский, П.Черский, Г.Потанин, Германы Ф.Рихтгофен нар нэлээд газар орныг нээжээ. Хүн төрлөхтөнд нээгдээгүй газар цөөхөн үлдсэн XX зуунд Америкийн жуулчин Роберт Пири Умард туйлыг нээх гэж Арктикийн цас мөсөн дунд зориг мятрашгүй тэмцэж өнгөрүүлсэн 18 жилийнхээ 27 дахь оролдлогын эцэст негр Хенсон хэмээх өөрийн үнэнч дагуул болон дөрвөн Эскимос хүний хамт 30 гаруй нохой хөлөлсөн чаргаар гарч, түмэн бэрхшээл даван туулж явсаар 1909.4.6 нд Умард туйлд хүрч, төв Арктикийн мөсийг тодорхойлж Америк, Гренланд, мөн умард туйлын хооронд хуурай газар байхгүй, далайн их хэмжээний ус байдгийг анх тодорхойлжээ.   Мөн Оросын далайчин Ф.Ф.Беллинсгаузен, М.П.Лазарев нар “Восток”, “Мирный” хэмээх хөлөг онгоцоор 1819 онд Георг аралд хүрч, шинэ шинэ газар нээж I Пет­рийн арал, I Александрын газар гэх зэргээр нэрлээд, 1820.1.16 нд Антарктидын эх газрыг хүн төрлөхтний түүхэнд анх удаа нээв. Асар их бэрхшээлийг тэсэн давж Норвегийн жуулчин Р.Амундсен 1911.12.14 нд Өмнөд туйлд хүрч Английн жуулчин Р.Скотт Р.Амундсенээс 34 хоногийн дараа 1912.1.17 нд мөн Өмнөд туйлд хүрээд буцах замдаа амь үрэгджээ. Орчин үеийн судалгаагаар эдгээр эр зоригт далайчид, аялагчид, туйл судлаачдийн нээсэн Антарктид тив нь дэлхийн цэвэр усны 90 хувийг өөртөө агуулж байгаагийн зэрэгцээ хөрсөн доор нь асар их хэмжээний ашигт малтмалын орд газрууд байгаа нь тогтоогдоод байгаа юм.
   Хүн төрлөхтний өмнө дэлхий ертөнц цэлийтэл нээгдэж эрдэнэсийн сан, гайхамшигаа харуулсан мэт санагдаж байсан газар зүйн их нээл­тийн эрин үед шинэ нээлт дараа дараалан гарч бүхэл бүтэн далай тэнгис, тив нутаг, цас мөсний орон, хэмжээлшгүй их баялаг нээгдэн “Сезам минь нээгдээрэй” гэсэн шидэт үгийг хэлэхэд л хамаг хэрэг бүтдэг шиг шинэ европ, шинэ тивийн орнууд ид шидэнд умбасан мэт байлаа.